Stal, erf en dak reinigen op het boerenbedrijf: welke chemie waar hoort

De stal is leeg, de mest is eruit en er staat een week tussen de ene ronde en de volgende. In die week moet alles gebeuren: schoon, droog en klaar voor de nieuwe groep. Toch is het vaak diezelfde week waarin het misgaat, omdat de hogedrukspuit meteen aangaat en het middel er pas achteraf bij komt. Het resultaat is een stal die er schoon uitziet maar waar de biofilm gewoon nog zit, een erf dat groen blijft en een dak waar het mos volgend jaar dikker op ligt. In dit artikel lees je welke vervuiling op een agrarisch bedrijf speelt, welke chemie daar bij hoort, in welke volgorde je werkt en waar je het beter aan een specialist overlaat.

Wat er op een boerenbedrijf vastzit

Agrarische vervuiling is een mengsel, en dat maakt het lastig. Op vrijwel elk bedrijf komen vier soorten naast elkaar voor, elk met een eigen aanpak.

Organische aanslag en biofilm is de belangrijkste. Mestresten, voerresten, eiwitten en vetten vormen samen met vocht een laag waarin bacteriën zich nestelen en een beschermend slijmlaagje aanmaken. Die film is dun, plakt aan beton, hout en kunststof en is met water alleen niet weg te krijgen. Je ziet hem vaak niet eens; je voelt hem als een licht zeperig oppervlak.

Urinesteen en melksteen zijn de minerale tegenhanger. In varkens- en rundveestallen slaat kalk uit urine neer op roosters, muren en putranden en groeit uit tot een harde, gele korst waarin vuil zich vasthecht. In de melkstal en op melkapparatuur ontstaat melksteen: een combinatie van melkeiwit, vet en kalk die alleen weggaat als je alkalisch en zuur afwisselt. Dezelfde logica die geldt in de zuivelverwerking, waar we die volgorde uitwerken in ons stuk over CIP-reiniging in de zuivelindustrie.

Groene aanslag op erf en gevel is het buitenwerk: algen en mos op de betonverharding, op de noordzijde van de schuur en op de onderste meter van de stalwand. Naast lelijk is het glad, en op een erf waar met een heftruck of shovel gereden wordt telt dat mee.

Mos en aanslag op daken ten slotte houdt vocht vast, verstopt goten en verkort de levensduur van de plaat. Dit is meteen de categorie waar de meeste ongelukken gebeuren, over de reden daarvan verderop meer.

Waarom water alleen het zelden redt

Een hogedrukspuit verplaatst vuil, hij lost het niet op. Bij losliggende mest werkt dat prima, maar biofilm zit chemisch vast aan het oppervlak en laat pas los als je de eiwitten en vetten afbreekt. Dat is precies wat een alkalische reiniger doet. Spuit je zonder middel, dan haal je de bovenlaag weg en blijft de hechtlaag zitten, waar de nieuwe groep dieren binnen een paar dagen weer op verder bouwt.

Er is een tweede reden om de druk te temperen. Water onder hoge druk maakt aerosolen: een fijne nevel van water met daarin stof, mestdeeltjes en kiemen. Die nevel slaat neer op plekken die je net had schoongemaakt, en je ademt hem zelf in. Een adembeschermingsmasker is bij dat werk geen overbodige luxe, en het scheelt aanzienlijk als je eerst inweekt en pas daarna spuit, met minder druk en meer volume.

Inweken is sowieso de goedkoopste winst op een bedrijf. Een stal die twintig minuten nat heeft gestaan met een schuimende reiniger kost bij het naspoelen een fractie van de tijd en het water van een stal die je droog te lijf gaat. Op een groot bedrijf met meerdere afdelingen loopt dat verschil per ronde op tot uren en tot kubieke meters water.

Onthoud dit: hoe harder je moet spuiten om iets schoon te krijgen, hoe groter de kans dat het middel of de inweektijd niet klopt.

Alkalisch, zuur en de volgorde die werkt

Bijna alles wat misgaat in de stal komt neer op de verkeerde pH op het verkeerde vuil. Het onderscheid is simpel, en als je het eenmaal in de vingers hebt, scheelt het een hoop herhaalwerk.

Alkalische reinigers breken organisch materiaal af: mest, voerresten, eiwitten, vetten en de biofilm die daaruit ontstaat. Dat is negen van de tien keer je hoofdronde. Ze werken het beste als je ze op een voorgeweekt, licht nat oppervlak aanbrengt en niet laat opdrogen. Voor de achtergrond bij deze productgroep beschrijven we de werking uitgebreider in alkalisch reinigen in de industrie.

Zure reinigers pakken de minerale kant aan: urinesteen, kalkaanslag en melksteen. Die zet je in als aparte ronde, nooit tegelijk met een alkalisch product. Alkalisch en zuur heffen elkaar op als je ze mengt, en bij sommige combinaties komen er dampen vrij die je in een afgesloten stal echt niet wilt hebben.

Schuim is bij stalwerk de vorm die het verschil maakt. Een vloeibare reiniger loopt binnen tien seconden van een verticale wand af en heeft dan nog niets gedaan. Schuim blijft hangen, houdt het middel op de plek waar het vuil zit en geeft je de contacttijd die de chemie nodig heeft. Voor grote vlakken gebruik je een schuimlans op de hogedrukmachine of een losse schuimset op de waterleiding.

Uit ons eigen assortiment ligt Foam Clean CH voor de hand bij het schuimende alkalische werk in de stal, terwijl Descaler de zure ronde afdekt voor urinesteen en kalkaanslag. Wat een bedrijf precies nodig heeft hangt af van de diersoort, de hardheid van het water en het materiaal van de stalinrichting, en die formulering stemmen we in ons eigen laboratorium af op dat vuil.

Reinigen is nog geen ontsmetten

Dit gaat in de praktijk het vaakst mis. Een desinfectiemiddel doodt kiemen, maar het werkt alleen op een oppervlak dat al schoon en zo droog mogelijk is. Organisch materiaal vangt het middel weg voordat het bij de bacterie is, dus ontsmetten over een laag biofilm heen is weggegooid geld. De volgorde is: droog uitmesten, inweken, reinigen, naspoelen, laten drogen en dan pas ontsmetten. Gebruik daarbij een middel dat in Nederland is toegelaten voor die toepassing, want daar wordt bij een controle op gelet.

Buiten: erf, gevel en dak

De buitenkant van een bedrijf krijgt meestal pas aandacht als het echt opvalt, en dan is de aanslag al jaren oud. Toch is dit het deel waar je met relatief weinig moeite het meeste resultaat haalt.

Op erfverharding gelden dezelfde regels als op elke bestrating: laat het middel het losmaken doen en gebruik het water om af te voeren. Te veel druk spoelt het voegzand eruit en ruwt de toplaag van de betonklinker op, waardoor het volgend jaar sneller groen is. We werkten dat verder uit in bestrating reinigen zonder de steen te beschadigen. Zit er op het erf ook olie of diesel van machines, dan is dat een aparte ronde met een ontvetter.

Bij gevels bepaalt het materiaal wat er kan. Metselwerk, betonpanelen, gepotdekselde delen en damwandplaten reageren allemaal anders op dezelfde reiniger, en op een gecoate damwandplaat kun je met een te agressief middel de coating dof maken. Welke chemie bij welk geveltype hoort, staat in ons artikel over gevelreiniging per gevelmateriaal.

Het dak vraagt de meeste voorzichtigheid. Golfplaten die vóór 1994 zijn geplaatst kunnen asbest bevatten, en zo’n dak reinig je niet met hoge druk: je maakt vezels los die zich over het hele erf verspreiden en je hebt er een saneringsprobleem bij. Weet je niet zeker wat er ligt, laat dat dan eerst vaststellen voordat er ook maar een spuit op gaat. Ook zonder asbest blijft een dak valgevaarlijk werk waar je materieel en ervaring voor nodig hebt.

Voor precies dat soort werk schakel je een gespecialiseerd bedrijf in. Een voorbeeld uit onze eigen hoek is WEST Reiniging & Vastgoedonderhoud, dat vanuit Heerenveen stallen, gevels en daken reinigt in Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Flevoland en Noord-Holland, en daarnaast impregneert en graffiti verwijdert. Een partij die dagelijks op agrarische bedrijven komt, weet welke ondergrond wat verdraagt en heeft het klimmateriaal om het veilig te doen.

Water, afvoer en veiligheid

Spoelwater van een stal of een erf is geen schoon water. Er zit mest in, vaak voerresten en daarbovenop de chemie die je hebt gebruikt. Dat mag niet zomaar richting sloot of oppervlaktewater, dus kijk vóór het werk waar het water heen loopt en dam af waar nodig, zodat het naar de mestput of de juiste afvoer stroomt. Bij een leeg erf met een hemelwaterafvoer die op de sloot uitkomt is dat het verschil tussen een normale werkdag en een handhavingstraject.

Verder de praktische zaken die er echt toe doen. Draag een spatbril bij zure producten, want een spat urinesteenverwijderaar in het oog is geen kleinigheid. Gebruik ademhalingsbescherming zodra je met hoge druk in een afgesloten ruimte werkt. Haal dieren uit de ruimte waar je werkt en lucht goed door voordat ze terugkomen. Bewaar geconcentreerde producten in de originele verpakking, uit de vorst en buiten bereik van medewerkers die de etiketten niet kunnen lezen, en zet zuur en alkalisch niet naast elkaar op dezelfde pallet.

Wat je van het resultaat mag verwachten

Met een goede ronde is een stalvloer visueel schoon en, belangrijker, vrij van de vettige film die je met je hand voelt. Urinesteen die jarenlang heeft kunnen groeien gaat er zelden in één zure behandeling af; reken op twee rondes en op bijborstelen op de zwaarste plekken. Groene aanslag op erf en gevel blijft na een goede behandeling een tot twee seizoenen weg, afhankelijk van schaduw, bomen en hoe nat de plek blijft.

De grootste winst zit niet in die ene schoonmaakbeurt maar in de cyclus. Een bedrijf dat elke ronde inweekt en met de juiste chemie werkt, heeft na een jaar zichtbaar minder opgebouwde aanslag dan een bedrijf dat elke keer opnieuw met alleen druk begint. Dat scheelt tijd per ronde, water per ronde en het scheelt op termijn in de staat van beton en inrichting.

Kort samengevat

Reinigen op een agrarisch bedrijf draait om drie dingen: het juiste middel op het juiste vuil, genoeg inweektijd en de goede volgorde. Alkalisch voor alles wat organisch is, zuur als aparte ronde voor urinesteen en kalk, schuim waar je contacttijd nodig hebt en pas ontsmetten als het oppervlak schoon en droog is. Buiten geldt dat het materiaal bepaalt wat kan, en dat je bij daken eerst uitzoekt waar je mee te maken hebt.

Weet je niet welk product bij jouw stal, water en vervuiling past? Wij produceren onze reinigingsmiddelen zelf, met een eigen laboratorium en R&D-team, en denken graag mee over de juiste keuze of een monster om te testen. Neem gerust contact op via de contactpagina, dan kijken we mee.