Veilige opslag van chemie en grondstoffen in je productiemagazijn

Een pallet jerrycans die “tijdelijk” naast de vulmachine blijft staan. Een aangereden stellingstaander waar niemand iets van heeft gezegd. Een IBC ontvetter boven een lekbak die eigenlijk te klein is. In de meeste productiemagazijnen zit het risico niet in één grote fout, maar in tien kleine dingen die er langzaam zijn ingeslopen.

Wij zien dat niet alleen bij klanten. Wij maken zelf industriële reinigingschemie en slaan in Oud-Gastel dagelijks grondstoffen, halffabricaten en gereed product op: jerrycans, vaten van 200 liter en IBC’s van 1.000 kilo. Dus dit onderwerp is voor ons geen theorie, het is ons eigen magazijn.

In dit artikel zetten we op een rij wat er echt toe doet bij het veilig opslaan van chemie en grondstoffen: de regels uit PGS 15 in gewone taal, welke stoffen je nooit naast elkaar zet, en waarom de stelling zelf net zo belangrijk is als wat erop staat.

Waar het misgaat: de fouten die wij het vaakst tegenkomen

Bijna elk incident met opgeslagen chemie begint met iets kleins dat jarenlang goed ging. Dit zijn de patronen die in de praktijk steeds terugkomen:

• De werkvoorraad groeit stilletjes. Wat als één dag verbruik bedoeld was, is een week voorraad geworden die permanent op de werkvloer staat.
• Geen lekbak onder vloeistoffen. Eén lekkende jerrycan zonder opvang betekent product in de vloer, het riool of op de schoenen van je mensen.
• Onverenigbare stoffen bij elkaar. Zuren naast basen, oxidatoren naast brandbaar materiaal. Gaat goed, tot er iets valt.
• Een aangereden staander die niemand meldt. De heftruck tikt een stelling aan, de chauffeur rijdt door, en de schade blijft maandenlang dragen.
• Etiketten en opslagregels lopen door elkaar. Wat op het CLP-etiket staat is niet automatisch wat voor de opslag geldt, en andersom.

Elk van deze punten is afzonderlijk op te lossen. Hieronder lopen we ze langs, van de regels tot de stelling waar alles op staat.

PGS 15 in gewone taal: wat moet er van de richtlijn

Voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen is PGS 15 in Nederland de maatstaf. De richtlijn is omvangrijk, maar voor een gemiddeld productiemagazijn draait het om een paar kerneisen:

De exacte ondergrenzen verschillen per stofklasse en per situatie; controleer die dus altijd in de actuele PGS 15-publicatie of laat je adviseur meekijken. Maar wie de tabel hierboven op orde heeft, heeft de grootste risico’s afgedekt.

Let bij brandbare vloeistoffen ook op wat er dagelijks mee gebeurt. Wie bijvoorbeeld nog met wasbenzine ontvet, heeft niet alleen een blootstellingsprobleem maar ook een opslagprobleem; in ons artikel over wasbenzine in het bedrijf leggen we uit waarom een niet-brandbaar alternatief beide problemen tegelijk oplost.

CLP en ADR: welk etiket zegt wat

Op elke verpakking chemie komen twee werelden samen. De CLP-verordening regelt de indeling en etikettering van stoffen op de Europese markt: de gevarenklassen, de rode ruiten en de H-zinnen op het etiket. Het ADR regelt het vervoer, met UN-gekeurde jerrycans, vaten en IBC’s en de bekende klassenummers.

Voor opslag is er een belangrijke nuance: PGS 15 sluit aan op de ADR-klassenindeling, niet op de CLP-etikettering. Vaak beschrijven die twee hetzelfde hoofdgevaar (een brandbare vloeistof is ADR-klasse 3 én draagt het CLP-vlampictogram), maar niet altijd. Er zijn stoffen met een CLP-indeling die geen ADR-classificatie hebben en daarmee niet automatisch onder de PGS 15-opslagregels vallen. Wie puur op de pictogrammen van het etiket vaart, kan een stof dus te streng of juist te licht wegzetten.

De praktische aanpak: houd per product het veiligheidsinformatieblad (rubriek 14, transportinformatie) naast de opslagindeling, en leg per opslaglocatie vast welke klassen daar mogen staan.

Scheiden wat niet samen mag

De tweede pijler is scheiding. Sommige combinaties zijn bij een lekkage of valpartij direct gevaarlijk:

• Zuren en basen horen in aparte compartimenten of elk boven een eigen lekbak. Samen geven ze een heftige reactie met warmte en dampvorming. Waarom die twee chemisch zo op elkaar reageren, lees je ook terug in ons artikel over alkalisch reinigen.
• Oxidatoren en brandbare stoffen zijn de gevaarlijkste combinatie in een magazijn: een oxidator levert precies de zuurstof die een brand nodig heeft.
• Onverenigbare stoffen onderling, zoals chloorhoudende producten naast ammoniakhoudende: bij menging ontstaan giftige gassen.

Zet daarnaast vloeistoffen nooit boven poeders of absorberende goederen, en zware verpakkingen niet op hoogte. En houd absorptiemateriaal binnen handbereik van elke opslaglocatie, zodat een lekkage een veegklus is in plaats van een incident. Welke korrels en doeken daarvoor geschikt zijn, staat op onze pagina over absorptiematerialen.

De stelling zelf: NEN-EN 15635 en de jaarlijkse inspectie

Alles hierboven gaat over wat er óp de stelling staat. Maar de stelling zelf is net zo goed een risico. Magazijnstellingen zijn arbeidsmiddelen: de werkgever moet aantoonbaar zorgen dat ze in deugdelijke staat verkeren, en de norm NEN-EN 15635 geeft daar invulling aan met een jaarlijkse inspectie door een deskundige plus periodieke visuele controles door een eigen aangewezen verantwoordelijke.

Bij zo’n inspectie gaat het om de punten die je zelf niet dagelijks ziet: staanders en liggers, haakverbindingen, schoren, verankering, uitlijning en de aanwezigheid en juistheid van belastingborden per stellingrij. Schade wordt geclassificeerd met kleurcodes:

Voor een chemiemagazijn telt dit dubbel. Een bezwijkende ligger met dozen bouten erop is al erg genoeg; dezelfde ligger onder drie IBC’s met 1.000 kilo product per stuk is een calamiteit.

Voor die jaarlijkse inspectie schakel je een gespecialiseerde partij in. Onze eigen stellingen in Oud-Gastel worden gekeurd door Safety Support, de inspectiespecialist binnen de Begra Group. Zij werken volgens NEN-EN 15635, classificeren schades met de kleurcodes hierboven en zetten de rapportage met foto’s en hersteladviezen in een digitaal veiligheidsdossier dat je via een portal terugvindt. Dat laatste klinkt als een detail, maar is het niet: bij een controle of na een incident wil je de inspectiehistorie kunnen laten zien, niet gaan zoeken in mappen.

Even belangrijk is wat er tussen twee inspecties gebeurt. Spreek af dat elke aanrijding gemeld wordt, zonder gedoe voor de melder. Een chauffeur die een tik tegen een staander durft te melden, is meer waard dan een perfect inspectierapport van vorig jaar.

Zo doen we het zelf in Oud-Gastel

Ons eigen magazijn draait op dezelfde regels die we hierboven beschrijven. Een paar keuzes uit onze praktijk die je direct kunt overnemen:

• Werkvoorraad bij de productie beperkt tot wat de dag nodig heeft; aanvullen gebeurt uit de opslag, niet andersom.
• Vloeistoffen staan boven lekbakken die op de grootste verpakking zijn berekend, met zuren en basen fysiek gescheiden.
• Elke stellingrij heeft een leesbaar belastingbord, en aanrijdingen worden dezelfde dag gemeld en beoordeeld.
• De jaarlijkse stellinginspectie door Safety Support staat vast in de agenda, en de rapportage bewaren we op één vaste plek.
• De opslagrisico’s staan gewoon in onze RI&E, zoals de Arbowet dat van elke werkgever vraagt.

Veilig opslaan begint bij wat er in de verpakking zit. Met een eigen laboratorium en R&D-team formuleren we waar het kan producten die minder zwaar geëtiketteerd zijn, zodat de opslag eromheen ook eenvoudiger wordt. De veiligste jerrycan is er een met een mildere inhoud.

Voor gemorst product en vloeren in de opslag werken we met Cleaner HD, en waar olie en vet onder machines liggen met Machinekamer Ontvetter. Wat erin moet zit vast aan het vuil dat er ligt, dus per klant stemmen we de formulering daarop af.

Checklist: loop je magazijn dit kwartaal na

• Klopt de werkvoorraad op de werkvloer nog met het één-dag-richtsnoer?
• Staat elke vloeistofvoorraad boven een lekbak met voldoende opvangcapaciteit (110%-regel)?
• Staan zuren, basen en oxidatoren aantoonbaar gescheiden?
• Is de laatste deskundige stellinginspectie minder dan een jaar geleden, en zijn oranje punten binnen vier weken hersteld?
• Hangt er per stellingrij een leesbaar belastingbord?
• Weet iedereen hoe en bij wie een aanrijding gemeld wordt?
• Staan de opslagrisico’s in de RI&E, met een plan van aanpak?

Zeven vragen, een rondje van een uur. De punten die je tegenkomt zijn vrijwel altijd klein zolang je ze op tijd ziet.

Veilig opslaan is een systeem, geen actie

Veilige opslag van chemie en grondstoffen is geen eenmalig project maar een samenspel: de juiste hoeveelheden op de juiste plek, lekbakken en scheiding op orde, een stelling die aantoonbaar gezond is en mensen die durven te melden. De regels uit PGS 15 en NEN-EN 15635 zijn daarbij geen papierwerk, maar een samenvatting van incidenten die anderen al voor je hebben meegemaakt.

Twijfel je of jouw reinigingschemie zwaarder is geëtiketteerd dan nodig, of wil je weten of een mildere formulering jouw opslag eenvoudiger maakt? Stuur ons een monster van je vuil of je huidige product. Ons lab kijkt mee en je krijgt een eerlijk antwoord, ook als dat antwoord is dat je huidige middel prima zit.